अन्तरिम सरकारका अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले पछिल्ला १० वर्षमा स्वास्थ्य तथा शिक्षा जस्ता आधारभूत क्षेत्रहरूमा बजेट घट्नु राज्यको गम्भीर कमजोरी भएको टिप्पणी गरेका छन्। बिहीवार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै उनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा बजेट कटौती हुनु कुनै पनि दृष्टिले राम्रो संकेत नभएको चेतावनी दिए। देशको समग्र राजस्व संरचना बढ्दो अवस्थामा भए पनि स्वास्थ्य–शिक्षा क्षेत्रमा उल्टै बजेट घट्नु अर्थ मन्त्रालय, राष्ट्रिय योजना आयोग र सरकारी संयन्त्रबीच आवश्यक समन्वय हुन नसक्दा भएको हुनसक्ने उनको विश्लेषण छ।
उनका अनुसार सरकारी आयको आकार विगत १५ वर्षको तुलनामा धेरै गुणा बढे पनि आधारभूत सेवामा गरिएको खर्च विस्तारै घट्दै जानु गलत दिशा हो। खनालले भने, “सरकारको पर्सको साइज बढ्दै गयो, तर स्वास्थ्य र शिक्षामा बजेट घट्दै जानु राम्रो होइन। यो अर्थमन्त्रालय, योजना आयोग वा संयन्त्रगत कमजोर सहकार्यका कारण भएको गल्ती हो।”
स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम अन्तर्गत थुनिएका भुक्तानी तत्काल फुकुवा गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए। स्वास्थ्य सेवा संस्थाहरूले पैसाको अभावमा सेवा दिन नसक्ने स्थितिमा पुग्नु गम्भीर समस्या भएको उनले उल्लेख गरे। “अघिल्लो सरकारले रोक्यो भनेर अहिलेको सरकारले भुक्तानी रोकिनु हुँदैन। सरकार भनेको निरन्तरता हो,” उनले स्पष्ट रूपमा भने।
खनालले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम itself को संरचना पुनःसमिक्षा गर्नुपर्ने सुझाव पनि दिए। राज्यले धान्न नसक्ने दायित्व बोक्नु हुँदैन भन्दै उनले स्वास्थ्य संस्थालाई पर्याप्त वित्तीय पहुँच पुर्याउन सरकार गम्भीर हुनुपर्ने आवश्यकता औंल्याए।
उनका अनुसार बजेट मागेको मात्र आधारमा तुरुन्त उपलब्ध गराउन सम्भव नहुने तर स्वास्थ्य जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा बिना कारण बजेट कटौती गर्नु नीतिगत रूपमा अस्वीकृत हुने कुरा हो। उनले राष्ट्रका स्रोतहरूको सदुपयोग र प्राथमिक क्षेत्रको सही पहिचानमा सबै निकाय गम्भीर हुनुपर्नेमा जोड दिए।
प्रतिक्रिया